Uit een nieuwsartikel blijkt een voorval met betrekking tot vrijheid van meningsuiting. Op 31 augustus 2023 publiceert rtlnieuws een artikel over de werknemers van Big Bazar met een spreekverbod. Dit gebeurde nadat werknemers zich anoniem uitlieten over de koopjesketen Big Bazar. Hun werkgever nam hiertegen stappen. In het sociale media protocol is nu expliciet opgenomen dat het hen absoluut niet is toegestaan om te spreken met de pers. Op straffe van maatregelen, zoals ontslag. De reden voor de werknemers om hun mening te uiten had onder andere te maken met een vertraagt salaris van augustus. Uit deze blog blijkt wat vrijheid van meningsuiting inhoudt, wanneer iemand hierop beperkt kan worden en de juridische gevolgen van het overtreden van een protocol omtrent vrijheid van meningsuiting.
Wat is het recht op vrijheid van meningsuiting?
Vrijheid van meningsuiting is een grondrecht dat vaak wordt beschermd door nationale wetgeving en internationale verdragen. Een grondrecht is een mensenrecht dat aan burgers persoonlijke vrijheid, een menswaardig bestaan moeten verzekeren en ingrijpen van met name de overheid moeten beperken. Echter, dit recht is niet absoluut en kan worden beperkt om wettige en aanvaardbare redenen, zoals de bescherming van de openbare orde, de reputatie van anderen en de belangen van de werkgever. Een absoluut recht kan tegenover iedereen worden gehandhaafd en dat is hier niet het geval. In deze vlog gaat het om de belangen van de werkgever. Op de werkvloer heb je nog steeds recht op vrijheid van meningsuiting, maar er zitten wat haken en ogen aan.
Beperkingen vrijheid van meningsuiting
De beperkingen van vrijheid van meningsuiting zijn in sommige gevallen acceptabel wanneer het botst met belangrijke principes. Hieronder een aantal voorbeelden die hieronder vallen.
- Bedrijfsbelangen: als een uitspraak of uiting het bedrijf schaadt, bijvoorbeeld door het imago te beschadigen of klanten af te schrikken. De vrijheid van meningsuiting kan hierin worden beperkt.
- Respect voor collega’s: Het uiten van meningen mag niet overgaan in het schenden van het respect voor collega’s. Discriminerende of kwetsende uitspraken kunnen terecht worden ingeperkt. Bijvoorbeeld het doen van uitspraken over iemands afkomst, huidskleur of godsdienst.
- Geheimhouding en vertrouwelijkheid: Voor bepaalde organisaties spelen bedrijfsgeheimen en de privacywet een belangrijke rol. Er is dan sprake van gevoelige informatie dat niet met de buitenwereld gedeeld mag worden en kan leiden tot beperkingen in de vrijheid van meningsuiting.
- Werknemersrechten: De beperkingen op vrijheid van meningsuiting kunnen niet gebruikt worden om bijvoorbeeld uitingen over zorgen en kritiek te onderdrukken.
Waarin worden de beperkingen opgenomen?
De beperkingen tot vrijheid van meningsuiting kunnen worden opgenomen in een protocol, zoals een sociale media protocol. Dit wordt door de organisatie opgesteld om te dienen als leidraad voor de werknemers. Hierdoor zijn werknemers op de hoogte van hoe de organisatie wenst dat zij omgaan met vertrouwelijke gegevens en kunnen zij terugvallen op de leidraad. Een leidraad is een draad waarlangs iemand wordt geleid en de weg kan vinden of beknopte handleiding. In de praktijk is een sociale media protocol kort en bondig. Het dient als (juridisch) kader ter bescherming van zowel de werkgever als de werknemer. Het opstellen van ‘gedragsregels’ in het protocol zijn niet onbegrensd. De werkgever moet dit opstellen met als doel de goede orde van de onderneming te verbeteren.
Het hebben van een sociale media protocol is niet verplicht. Er zijn nog veel organisaties die vertrouwen op het gezonde verstand van hun werknemers bij het gebruik van sociale media.
Een aantal elementen keren in de meeste protocollen terug, zoals een werknemer die een bericht plaatst dat verband houdt met zijn werk, dient hij dit onder zijn werkelijke naam te doen met daarbij een duidelijke vermelding van de functie die hij bij zijn werkgever vervult. Verder kan er sprake zijn van vertrouwelijke zaken en een overeengekomen geheimhoudingsbeding geldt bij het gebruik van social media volledig. Een geheimhoudingsbeding wordt opgenomen in de arbeidsovereenkomst en heeft betrekking op dat een werknemer geen vertrouwelijke informatie aan derden verstrekt. Informatie is vertrouwelijk wanneer de werkgever dit uitdrukkelijk heeft verklaard of indien de medewerker dit redelijkerwijs uit de omstandigheden behoorde af te leiden. Dit betekent dus dat als er sprake is van een geheimhoudingsbeding en een sociale media protocol er geen uitingen op sociale media geplaatst mogen worden die in verband staan met het geheimhoudingsbeding.
De juridische gevolgen als u zich niet houdt aan het protocol
De werkgever mag een werknemer gebruik op sociale media controleren. Dit mag alleen plaatsvinden op openbare profielen. Verder moet de controle noodzakelijk zijn en het belang van de werkgever zwaarder wegen dan het privacybelang van de werknemer. De werkgever mag natuurlijk de werknemer niet de hele dag op sociale media volgen of de werknemer dwingen tot het accepteren van een vriendschapsverzoek. Hier moet de werkgever gelet op de AVG voorzichtig in zijn. Als laatste moet de werknemer op de hoogte zijn van de geldende gedragsregels/richtlijnen en moet de werknemer weten dat zij gecontroleerd kunnen worden. De regels voor het controleren van sociale media gebruik is wettelijk vastgelegd.
In het kader van vrijheid van meningsuiting heeft de kantonrechter op 20 februari 2020 een uitspraak gedaan. Deze zaak had betrekking op een werknemer van Greenpeace die zich op Facebook uitliet over een maatschappelijke kwestie. Hij plaatste onder andere berichten over het steunen van de ontwikkeling van waterstofbommen. Dit vormde onder andere voor Greenpeace aanleiding voor het beëindigen van de arbeidsovereenkomst op grond van het schenden van het beginsel goed werknemerschap. Dit beginsel betekent dat de werknemer moet ingaan op de redelijke verzoeken van de werkgever. De kantonrechter verklaarde dit gegrond en de werknemer werd ontslagen.
De Brouwer Advocaten
Ons Rotterdams advocatenkantoor staat voor u klaar voor alle vragen rondom arbeidsrecht van advocaten! Heeft u na het lezen van deze blog vragen over uw vrijheid van meningsuiting of de beperkingen hiervan? De arbeidsrecht advocaten van De Brouwer Advocaten staan voor u klaar! U kunt ons advocatenkantoor in Rotterdam bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.