Een echtscheiding is niet alleen emotioneel ingrijpend, maar kan ook juridisch complex zijn. Veel mensen verwachten dat een echtscheiding één procedure is die na verloop van tijd tot een definitieve uitspraak leidt. In de praktijk kunnen echter verschillende procedures naast elkaar lopen.
Denk bijvoorbeeld aan de echtscheidingsprocedure zelf, een procedure over voorlopige voorzieningen of een kort geding over een spoedeisende kwestie. Zeker wanneer er kinderen zijn of wanneer echtgenoten van mening verschillen over de financiële afwikkeling, kan het juridische traject aanzienlijk langer duren.
In deze blog leggen wij uit hoe een echtscheidingsprocedure verloopt, welke aanvullende procedures mogelijk zijn en waarvoor deze kunnen worden ingezet.
De hoofdprocedure: de echtscheiding
Een echtscheidingsprocedure begint met het indienen van een verzoekschrift bij de rechtbank door een advocaat. In Nederland kan een echtscheiding op twee manieren worden aangevraagd: gezamenlijk of eenzijdig.
Bij een gezamenlijk verzoek dienen beide echtgenoten samen een verzoek tot echtscheiding in. Bij een eenzijdig verzoek vraagt één van de echtgenoten de echtscheiding aan. De andere echtgenoot krijgt vervolgens de gelegenheid om verweer te voeren en eventueel eigen verzoeken bij de rechtbank in te dienen.
De keuze tussen een gezamenlijk en een eenzijdig verzoek heeft grote invloed op het verdere verloop van de procedure.
Gezamenlijk verzoek
Wanneer echtgenoten het over de belangrijkste onderwerpen eens zijn, kan de echtscheiding gezamenlijk worden aangevraagd. In dat geval worden de gemaakte afspraken meestal vastgelegd in een echtscheidingsconvenant.
In een echtscheidingsconvenant kunnen bijvoorbeeld afspraken worden opgenomen over de woning, de verdeling van vermogen en schulden, alimentatie, pensioen en andere financiële onderwerpen.
Zijn er minderjarige kinderen, dan moeten de ouders daarnaast een ouderschapsplan opstellen. Daarin worden onder meer afspraken gemaakt over de zorg en opvoeding van de kinderen, de verdeling van de zorg en de kosten van de kinderen.
Het convenant en het ouderschapsplan kunnen samen met het verzoekschrift bij de rechtbank worden ingediend. Wanneer partijen volledige overeenstemming hebben bereikt, is een mondelinge behandeling vaak niet nodig.
Het bereiken van overeenstemming en het opstellen van de benodigde documenten kan enige tijd kosten. Als partijen het echter snel eens worden en het dossier compleet is, kan een gezamenlijk verzoek relatief snel worden afgewikkeld.
Eenzijdig verzoek
Wanneer echtgenoten het niet eens kunnen worden, kan één van hen eenzijdig een verzoek tot echtscheiding indienen. De andere echtgenoot kan vervolgens verweer voeren en zelf verzoeken bij de rechtbank indienen.
Een eenzijdige echtscheidingsprocedure duurt doorgaans langer dan een gezamenlijk verzoek. Zeker wanneer er meerdere geschilpunten zijn, kan de procedure een jaar of langer duren.
De uiteindelijke doorlooptijd is onder meer afhankelijk van:
- de werkdruk bij de rechtbank;
- de complexiteit van de zaak;
- het aantal geschilpunten en nevenverzoeken;
- eventuele discussies over de kinderen;
- financiële geschillen;
- de mate waarin partijen bereid zijn tot overleg;
- eventueel onderzoek door deskundigen of de Raad voor de Kinderbescherming.
Welke procedures kunnen naast de echtscheiding lopen?
De echtscheidingsprocedure hoeft niet het enige juridische traject te zijn. Wanneer tijdens de scheiding snel een beslissing nodig is, kunnen aanvullende procedures worden gestart.
De twee belangrijkste mogelijkheden zijn voorlopige voorzieningen en het kort geding. Hoewel beide procedures bedoeld kunnen zijn om op korte termijn duidelijkheid te creëren, verschillen zij van elkaar en hebben zij ieder hun eigen toepassingsgebied.
Voorlopige voorzieningen: tijdelijke afspraken tijdens de scheiding
Een voorlopige voorziening is bedoeld om tijdelijke afspraken te maken voor de periode waarin de echtscheidingsprocedure nog loopt. De rechtbank kan hiermee een tijdelijke situatie creëren totdat definitieve beslissingen zijn genomen.
Een voorlopige voorziening kan bijvoorbeeld betrekking hebben op:
- het gebruik van de echtelijke woning;
- het gebruik van de inboedel;
- partneralimentatie;
- kinderalimentatie;
- de voorlopige zorgregeling;
- de vraag bij welke ouder de kinderen voorlopig verblijven.
Een voorlopige voorziening heeft een tijdelijk karakter. De beslissing is bedoeld om de periode tot aan de definitieve beslissing te overbruggen. Het is dus niet automatisch zo dat de voorlopige regeling uiteindelijk de definitieve regeling wordt.
Een verzoek om voorlopige voorzieningen kan vóór of tijdens de echtscheidingsprocedure worden ingediend. Wordt het verzoek ingediend voordat het echtscheidingsverzoek is ingediend, dan moet vervolgens tijdig ook de echtscheidingsprocedure worden gestart. Gebeurt dat niet, dan vervalt de voorlopige voorziening van rechtswege.
De procedure voor een voorlopige voorziening verloopt doorgaans sneller dan de hoofdprocedure. De precieze duur is afhankelijk van de rechtbank en de omstandigheden van de zaak. In de praktijk moet rekening worden gehouden met enkele weken tot enkele maanden.
Kort geding: snel een beslissing bij spoed
Een kort geding is een zelfstandige civielrechtelijke procedure die kan worden gebruikt wanneer sprake is van een spoedeisende kwestie waarvoor op korte termijn een rechterlijke beslissing nodig is.
Een kort geding kan ook worden gestart wanneer partijen inmiddels niet meer gehuwd zijn of wanneer de echtscheiding al is uitgesproken. Het is daarmee niet uitsluitend verbonden aan de echtscheidingsprocedure.
Een kort geding kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij:
- het afdwingen van naleving van een zorg- of omgangsregeling;
- het verkrijgen van vervangende toestemming voor een buitenlandse vakantie met de kinderen;
- het vragen van een contact- of straatverbod;
- het afdwingen van noodzakelijke informatie over de kinderen;
- het voorkomen van het wegmaken van vermogensbestanddelen;
- andere situaties waarin niet kan worden gewacht op een beslissing in een reguliere procedure.
Omdat een kort geding bedoeld is voor spoedeisende situaties, verloopt de procedure doorgaans snel. De exacte termijn verschilt per zaak en rechtbank.
De voorzieningenrechter kan bovendien een dwangsom verbinden aan een beslissing. Daarmee kan worden gestimuleerd dat de uitspraak daadwerkelijk wordt nageleefd.
Wat is het verschil tussen de procedures?
De echtscheidingsprocedure is de hoofdprocedure. Deze is gericht op de beëindiging van het huwelijk en op het nemen van definitieve beslissingen over de onderwerpen waarover partijen het niet eens zijn. Bij een gezamenlijk verzoek kan de procedure vaak binnen enkele maanden worden afgerond. Een eenzijdige procedure kan, zeker bij complexe geschillen, een jaar of langer duren.
Een voorlopige voorziening is bedoeld om tijdens de echtscheidingsprocedure tijdelijke duidelijkheid te creëren. Het gaat bijvoorbeeld om de woning, alimentatie of de zorg voor de kinderen. De procedure is sneller dan de hoofdprocedure, maar de beslissing is tijdelijk.
Een kort geding is bedoeld voor spoedeisende kwesties die niet of niet op tijd via een voorlopige voorziening kunnen worden opgelost. Het kan ook worden ingezet nadat het huwelijk al is ontbonden. De rechter kan in een kort geding op korte termijn een beslissing nemen en daaraan eventueel een dwangsom verbinden.
Het is belangrijk om per situatie te beoordelen welke procedure het meest geschikt is. Niet iedere kwestie rechtvaardigt een afzonderlijke procedure en soms kunnen problemen beter in overleg worden opgelost.
Een echtscheiding is soms een marathon
Wanneer er meerdere geschilpunten zijn, kan een echtscheiding aanzienlijk langer duren dan partijen vooraf verwachten.
Naast de hoofdprocedure kan bijvoorbeeld sprake zijn van één of meerdere procedures over voorlopige voorzieningen, een kort geding of een onderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming.
Deze procedures hebben ieder hun eigen regels, termijnen, zittingen en beslissingen. Bovendien kunnen ze tegelijkertijd lopen. Hierdoor kan een echtscheidingszaak zich over langere tijd uitstrekken.
Het is daarom goed om een echtscheiding niet uitsluitend te zien als één procedure met één einddatum. Zeker bij complexe zaken kan sprake zijn van meerdere juridische trajecten die elkaar gedeeltelijk overlappen.
Hoe kunt u onnodige vertraging voorkomen?
Niet ieder geschil hoeft uiteindelijk door een rechter te worden beslist. Wanneer echtgenoten in staat zijn om afspraken te maken, kan overleg een belangrijke manier zijn om het traject overzichtelijker en vaak ook sneller te laten verlopen.
Mediation kan hierbij een rol spelen. Ook advocaten kunnen partijen begeleiden bij het maken van afspraken en het vastleggen daarvan.
Hoe meer onderwerpen partijen in onderling overleg kunnen regelen, hoe kleiner de kans dat voor ieder afzonderlijk geschil een procedure nodig is. Een zorgvuldig opgesteld echtscheidingsconvenant en ouderschapsplan kunnen daarbij veel duidelijkheid bieden.
Een goede voorbereiding is eveneens belangrijk. Het tijdig verzamelen van financiële documenten, informatie over de woning, pensioenoverzichten en relevante stukken over de kinderen voorkomt dat het dossier onnodig vertraging oploopt.
Ook is het verstandig om onderscheid te maken tussen zaken die daadwerkelijk spoedeisend zijn en onderwerpen die onderdeel kunnen worden van de reguliere echtscheidingsprocedure. Een voorlopige voorziening of kort geding biedt immers vaak slechts een tijdelijke oplossing.
Professionele begeleiding bij een echtscheiding
Een echtscheiding kan uit meerdere juridische procedures bestaan. Door vooraf inzicht te krijgen in de verschillende mogelijkheden, kunnen verwachtingen beter worden afgestemd en kan worden bepaald welke stappen daadwerkelijk nodig zijn.
Een familierechtadvocaat kan u adviseren over de juridische mogelijkheden, helpen bij het maken van afspraken en beoordelen welke procedure in uw situatie het meest passend is. Het doel is daarbij niet om zoveel mogelijk procedures te voeren, maar om uw belangen zo effectief mogelijk te behartigen.
De Brouwer Advocaten Rotterdam
Heeft u na het lezen van deze blog vragen over een echtscheidingsprocedure? Onze familierechtadvocaten staan u graag bij! U kunt onze advocaten in Rotterdam bereiken door te bellen naar 010 423 0019 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.