In 2018 gebeurde het voor het eerst: een X werd toegevoegd aan het paspoort van een non-binair individu. Op dit moment is het verkrijgen van een X in je paspoort nog steeds een complex proces dat de tussenkomst van een advocaat vereist. Alleen een rechter heeft de bevoegdheid om te beslissen of de geslachtsaanduiding op een geboorteakte moet worden gewijzigd. Hoe is het mogelijk geworden dat dit sinds 2018 kan? En welke stappen moeten worden gevolgd om dit te bereiken? U vindt de antwoorden in deze blogpost.
Wat is non-binair?
Wanneer een kind wordt geboren, wordt het geslacht toegewezen op basis van de zichtbare geslachtskenmerken. Als je je identificeert met het geslacht dat bij je geboorte is vastgesteld en overeenkomt met wat er in je paspoort staat, word je beschouwd als cisgender. Identificeer je je met een ander geslacht dan wat op je paspoort staat, dan ben je transgender. Non-binaire personen zijn mensen die zich niet strikt mannelijk of vrouwelijk voelen; zij bevinden zich ergens tussen deze twee uitersten op het gendercontinuüm. Onderzoek toont aan dat ongeveer 3 tot 6 procent van de Nederlandse bevolking zich niet volledig identificeert als man of vrouw, wat aantoont dat dit geen zeldzaamheid is zoals sommigen misschien denken.
Juridisch kader
Vanuit een juridisch perspectief is het wijzigen van de geslachtsaanduiding in je paspoort van ‘V’ (vrouw) of ‘M’ (man) naar ‘X’ momenteel geen rechtstreekse en duidelijke mogelijkheid in veel landen. Dit komt omdat de wetten en regelgeving met betrekking tot geslachtsaanduidingen in officiële documenten vaak traditioneel en binair zijn, gericht op de erkenning van alleen mannelijke en vrouwelijke geslachten. Desondanks hebben rechters in sommige gevallen de neiging om wijzigingen toe te staan door gebruik te maken van bestaande wetsartikelen, zoals ‘het misslagartikel’ uit 1993.
Het misslagartikel was oorspronkelijk niet ontworpen om mensen de mogelijkheid te geven hun vastgelegde geslacht te veranderen, maar het wordt nu door rechters gebruikt als een juridische basis om dergelijke verzoeken te overwegen. Dit artikel voorzag mogelijk in correcties van fouten in persoonsgegevens, zoals spelfouten in namen of andere administratieve onjuistheden.
Het belangrijke punt hier is dat rechters die dit soort zaken behandelen vaak benadrukken dat het aan de wetgever is om passende en duidelijke regelgeving te ontwikkelen voor deze kwestie. Dit betekent dat de huidige praktijk van het wijzigen van de geslachtsaanduiding naar ‘X’ via juridische interpretatie en uitzonderingen mogelijk niet duurzaam is op de lange termijn. Er is behoefte aan wetgeving die duidelijkheid schept en de rechten van mensen met niet-binaire of genderdiverse identiteiten respecteert en beschermt.
Dergelijke wetgeving zou moeten overwegen:
- Erkenning van niet-binaire en genderdiverse identiteiten in officiële documenten.
- Procedures voor het wijzigen van de geslachtsaanduiding zonder onnodige belemmeringen of kosten.
- Bescherming tegen discriminatie op basis van genderidentiteit.
- Richtlijnen voor het vaststellen van geslachtsaanduiding op basis van zelfidentificatie.
Totdat dergelijke wetgeving wordt ingevoerd, kan de situatie voor mensen met niet-binaire of genderdiverse identiteiten juridisch complex blijven, afhankelijk van jurisdictie en rechtspraak. Het onderstreept ook het belang van maatschappelijke en juridische discussies over genderidentiteit en de rechten van genderdiverse personen.
De weg naar een X
Het verkrijgen van een ‘X’ in je paspoort is een juridisch proces dat specifieke stappen en procedures volgt. Het proces begint met het vinden van een advocaat die ervaring heeft met zaken met betrekking tot geslachtsaanduidingen in paspoorten. Een advocaat is nodig omdat zij juridische expertise bieden en je zullen helpen bij het indienen van het verzoek bij de rechtbank. Samen met een advocaat stel je een verzoekschrift op. Dit verzoekschrift bestaat meestal uit twee delen:
- Persoonlijk verhaal: In dit deel vertel je je persoonlijke verhaal en leg je uit waarom je een geslachtsaanduiding van ‘X’ in je paspoort wilt. Dit kan onder meer je genderidentiteit, ervaringen en redenen voor de gewenste wijziging omvatten.
- Juridische argumentatie: Het tweede deel van het verzoekschrift omvat de juridische argumentatie voor je verzoek. Hierin zal je advocaat verwijzen naar bestaande wetten, jurisprudentie en relevante juridische overwegingen die je zaak ondersteunen.
Na ontvangst van het verzoekschrift, kan de rechter ervoor kiezen om de zaak mondeling te laten toelichten door jou en/of je advocaat. Dit is echter afhankelijk van de specifieke procedures en discretie van de rechtbank. Tijdens deze toelichting kunnen jij en je advocaat aanvullende informatie verstrekken en eventuele vragen van de rechter beantwoorden. Uiteindelijk zal de rechter een uitspraak doen op basis van het verzoekschrift en, indien van toepassing, de mondelinge toelichting. Het verzoek kan ofwel worden goedgekeurd, wat resulteert in een wijziging van je geslachtsaanduiding naar ‘X’ in je paspoort, of worden afgewezen. Na de uitspraak van de rechter is er meestal een wettelijke termijn van ongeveer 3 maanden waarbinnen je in beroep kunt gaan als je het niet eens bent met de beslissing. Dit biedt de mogelijkheid om de zaak te heroverwegen en eventuele juridische fouten of onjuistheden aan te vechten.
Pas nadat de termijn voor beroep is verstreken en de uitspraak definitief is, kun je stappen ondernemen om je geboorteakte en paspoort bij te werken met de ‘X’-geslachtsaanduiding, indien van toepassing. Dit omvat meestal het indienen van een aanvraag bij de relevante autoriteiten, zoals de burgerlijke stand voor de geboorteakte en het paspoortkantoor voor het paspoort.
De Brouwer Advocaten
Als je overweegt je geslachtsaanduiding te wijzigen, aarzel dan niet om contact op te nemen met ons. De juridische experts en advocaten bij De Brouwer Advocaten Rotterdam hebben uitgebreide ervaring in het personen- en familierecht. Je kunt ons bereiken via telefoonnummer 010 423 00 19 of per e-mail via info@debrouweradvocaten.nl.