Een ongeval kan naast (im)materiele schade of overlijdensschade ook een andere soort schade veroorzaken, namelijk shockschade. Deze schadepost is relatief nieuw in Nederland en ontwikkelt zich nog altijd. Zo is er in juni 2022 door de Hoge Raad een arrest gewezen waarin er gezichtspunten werden toegevoegd om te bepalen wanneer iemand in aanmerking komt voor shockschade. In deze blog leest u meer over de shockschade en de ontwikkeling daarvan!
Het taxibus-arrest
Op 22 februari 2002 gaf de Hoge Raad voor het eerst in een arrest ruimte om shockschade toe te kennen. Dit deed de Hoge Raad in het welbekende Taxibus-arrest. De Hoge Raad overwoog als volgt:
“Indien iemand door overtreding van een veiligheids- of verkeersnorm een ernstig ongeval veroorzaakt, handelt hij in een geval als hier bedoeld niet alleen onrechtmatig jegens degene die dientengevolge is gedood of gekwetst, maar ook jegens degene bij wie door het waarnemen van het ongeval of door de directe confrontatie met de ernstige gevolgen ervan, een hevige emotionele schok wordt teweeggebracht, waaruit geestelijk letsel voortvloeit, hetgeen zich met name zal kunnen voordoen indien iemand tot wie de aldus getroffene in een nauwe affectieve relatie staat, bij het ongeval is gedood of gewond.”
Bovendien oordeelde de Hoge Raad dat niet vereist is dat de persoon die in aanmerking voor shockschade aanwezig is geweest bij het ongeval. De Hoge Raad overwoog als volgt:
“Voldoende is dat een rechtstreeks verband bestaat tussen het gevaarzettend handelen enerzijds en het geestelijk letsel dat een derde door de confrontatie met de gevolgen van dit handelen oploopt anderzijds. Deze confrontatie kan ook plaatsvinden (kort) nadat de gebeurtenis die tot de dood of verwonding van een ander heeft geleid, heeft plaatsgevonden. De aard van deze schade brengt mee dat deze schade in het algemeen slechts voor vergoeding in aanmerking komt indien (i) de betrokkene rechtstreeks wordt geconfronteerd met de omstandigheden waaronder het ongeval heeft plaatsgevonden en, (ii) deze confrontatie bij de betrokkene een hevige schok teweeggebracht heeft, hetgeen zich met name kan voordoen indien sprake is van een nauwe (affectieve) band met degene die door het ongeval is gedood of gewond geraakt.”
Hieruit volgt dat er eisen gelden voor het toekennen van een vergoeding voor shockschade. Deze eisen zijn (1) dat er door een overtreding van een verkeers- of veiligheidsnorm een ongeval wordt veroorzaakt, (2) waardoor iemand wordt gedood of gekwetst, (3) en een derde neemt dit ongeval waar of wordt geconfronteerd en dat (4) uit deze confrontatie ontstaat een hevige emotionele schok, waaruit geestelijk letsel voortvloeit, wat zich met name zal voordoen indien sprake is van een nauwe band tussen het primaire slachtoffer en de derde. Deze 4 eisen zijn 20 jaar lang door de Hoge Raad gehandhaafd.
Het Hoogeveense flat-arrest
In 2022 wijst de Hoge Raad in een nieuw arrest een aantal gezichtspunten aan. Deze gezichtspunten ondersteunen hetgeen in het taxibus-arrest is gewezen. In de jaren na het taxibus-arrest zijn er namelijk uiteenlopende opvattingen ontstaan over wanneer een shockschadevordering toegewezen kan worden. De Hoge Raad geeft aan dat er in situaties waar shockschadevorderingen worden gedaan, er verschillende opvattingen kunnen bestaan. De gezichtspunten uit dit arrest zijn dan ook een middel om de rechtsspraak weer op één lijn te krijgen. De Hoge Raad overweegt als volgt:
“Gezichtspunten die een rol spelen bij de beoordeling van de onrechtmatigheid jegens degene bij wie een hevige emotionele schok is teweeggebracht als hiervoor bedoeld (hierna: het secundaire slachtoffer) zijn onder meer:
-De aard, de toedracht en de gevolgen van de jegens het primaire slachtoffer gepleegde onrechtmatige daad, waaronder de intentie van de dader en de aard en ernst van het aan het primaire slachtoffer toegebrachte leed.
-De wijze waarop het secundaire slachtoffer wordt geconfronteerd met de jegens het primaire slachtoffer gepleegde onrechtmatige daad en de gevolgen daarvan. Daarbij kan onder meer worden betrokken of hij door fysieke aanwezigheid of anderszins onmiddellijk kennis kreeg van het onrechtmatige handelen jegens het primaire slachtoffer, of dat hij nadien met de gevolgen van dit handelen werd geconfronteerd. Bij een latere confrontatie kan een rol spelen in hoeverre zij onverhoeds was. Bij het aan dit gezichtspunt toe te kennen gewicht kan meewegen of het secundaire slachtoffer beroepsmatig of anderszins bedacht moest zijn op een dergelijke schokkende gebeurtenis.
-De aard en hechtheid van de relatie tussen het primaire slachtoffer en het secundaire slachtoffer, waarbij geldt dat bij het ontbreken van een nauwe relatie niet snel onrechtmatigheid kan worden aangenomen.”
De verandering
In het taxibus-arrest werd het confrontatievereiste een vereiste die nadrukkelijk gehandhaafd moest worden. Als hier niet aan werd voldaan, dan werd er geen shockschade toegekend. Nu werkt de Hoge Raad dus met gezichtspunten, waar de wijze van confrontatie er een van is. de Hoge Raad legt de gezichtspunten als volgt uit:
“De feitenrechter moet aan de hand van onder meer deze gezichtspunten in hun onderlinge samenhang beschouwd van geval tot geval beoordelen of sprake is van onrechtmatigheid, waarbij niet op voorhand aan een van deze gezichtspunten doorslaggevende betekenis toekomt. Als een van deze gezichtspunten geen duidelijke indicatie voor het aannemen van onrechtmatigheid geeft, kan onrechtmatigheid desondanks worden aangenomen als de omstandigheden daarvoor, bezien vanuit de overige gezichtspunten, voldoende zwaarwegend zijn.”
Conclusie
Met het Hoogeveense flat-arrest heeft de Hoge Raad haar blik op shockschade veranderd. Er zijn accenten gelegd in de vorm van gezichtspunten, die bredere kaders geeft voor de rechtbanken om een uitspraak te doen.
De Brouwer Advocaten
Heeft u na het lezen van deze tekst vragen over letselschade, de letselschade advocaat van De Brouwer Advocaten Rotterdam staan voor u klaar! U kunt ons bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen om onze familierechtadvocaat, vastgoedadvocaat of strafrechtadvocaat in te schakelen voor juridisch advies. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.