Een adoptie is een ingrijpende juridische procedure die grote gevolgen heeft voor zowel het kind als de betrokken ouders. Of het nu gaat om de adoptie van een kind in Nederland of om een stiefouderadoptie: de wet stelt strenge voorwaarden en de rechter beoordeelt ieder verzoek zorgvuldig. Interlandelijke adoptie is de afgelopen jaren bovendien ingrijpend veranderd.
In deze blog leest u welke regels in 2026 gelden en waarmee u rekening moet houden wanneer u een adoptieverzoek overweegt.
Wat is adoptie?
Adoptie geschiedt door een uitspraak van de rechtbank, op verzoek van twee personen tezamen of op verzoek van één persoon alleen. Het is daarmee altijd de rechter die beslist of een adoptie wordt uitgesproken. Door de adoptie ontstaat een familierechtelijke betrekking tussen het kind, de adoptiefouder(s) en hun bloedverwanten. Tegelijkertijd worden de juridische banden met de oorspronkelijke ouders en hun bloedverwanten verbroken. Het is dus een onomkeerbare stap met verstrekkende gevolgen.
Wie kan adopteren?
Twee personen kunnen samen een adoptieverzoek indienen, mits zij ten minste drie aaneengesloten jaren onmiddellijk voorafgaand aan het verzoek hebben samengeleefd. Dit geldt dus ook voor ongehuwde partners: zij hoeven niet getrouwd of geregistreerd partner te zijn, maar moeten wel drie jaar samenwonen. Daarnaast kan ook één persoon alleen een adoptieverzoek doen. Het maakt niet uit of het om een man of vrouw gaat, of om een paar van gelijk geslacht. Twee personen kunnen echter geen verzoek doen indien zij op grond van de wet geen huwelijk zouden mogen aangaan, denk aan bloedverwanten in de rechte lijn.
Binnenlandse adoptie
Binnenlandse adoptie komt in Nederland relatief weinig voor. Wanneer een kind niet langer door de biologische ouders kan worden verzorgd of opgevoed, wordt meestal gekozen voor een pleeggezin. Bij pleegzorg blijven de juridische banden met de ouders in stand, terwijl dat bij adoptie in beginsel niet het geval is.
Toch kan binnenlandse adoptie onder omstandigheden mogelijk zijn. De rechtbank zal onder meer beoordelen of de adoptie in het kennelijk belang van het kind is en of redelijkerwijs is te voorzien dat het kind van zijn of haar biologische ouders niets meer in hun hoedanigheid als ouder te verwachten heeft. Daarnaast gelden verschillende wettelijke voorwaarden uit het Burgerlijk Wetboek.
Stiefouderadoptie
Een bijzondere vorm van binnenlandse adoptie is de stiefouderadoptie. Dit is de situatie waarin u als stiefouder het kind van uw partner juridisch wilt adopteren. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn als u al jaren een vaderlijke of moederlijke rol vervult in het leven van het kind en u die band ook juridisch wilt vastleggen. Door de adoptie wordt u volledig juridisch ouder van het kind, met alle rechten en plichten die daarbij horen, waaronder erfrecht en onderhoudsplicht.
Voor stiefouderadoptie is in beginsel de toestemming vereist van de andere biologische ouder, dus de ouder die niet uw partner is. Geeft die ouder geen toestemming, dan is adoptie in de meeste gevallen niet mogelijk. Er bestaat echter een uitzondering: als de andere biologische ouder het gezag niet uitoefent én gedurende ten minste een jaar geen contact heeft gehad met het kind, kan de rechter de ontbrekende toestemming vervangen. De rechter beoordeelt daarbij altijd of de adoptie in het belang van het kind is. Dat is en blijft de centrale toets, ongeacht de wensen van de betrokken volwassenen.
Daarnaast geldt de wettelijke eis dat het kind ten minste drie jaar onafgebroken door de stiefouder is verzorgd en opgevoed voordat een verzoek tot adoptie kan worden ingediend. Dit onderstreept dat stiefouderadoptie bedoeld is voor situaties waarin de stiefouder al een echte en bestendige ouderrol vervult, en niet als een snelle juridische formaliteit.
Welke voorwaarden gelden voor adoptie?
De wet stelt verschillende voorwaarden aan een adoptieverzoek. Zo moet de adoptant ten minste achttien jaar oud zijn en geldt in beginsel dat er minimaal zestien jaar leeftijdsverschil bestaat tussen de adoptant en het kind.
Daarnaast beoordeelt de rechtbank onder meer:
- of de adoptie in het kennelijk belang van het kind is;
- of het kind redelijkerwijs niets meer van zijn of haar oorspronkelijke ouder(s) als ouder heeft te verwachten;
- of aan de wettelijke verzorgings- en opvoedingstermijnen is voldaan, voor zover deze van toepassing zijn;
- of de vereiste toestemmingen zijn verleend of rechtsgeldig kunnen worden vervangen.
Elke adoptiezaak is maatwerk. De rechtbank kijkt daarom altijd naar de specifieke omstandigheden van het geval.
Interlandelijke adoptie
De adoptie van kinderen uit het buitenland was in Nederland geregeld in de Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie (Wobka). Deze wet vereist onder meer dat aspirant-adoptiefouders een beginseltoestemming aanvragen bij de Minister van Justitie, en dat bemiddeling uitsluitend plaatsvindt door een vergunninghouder.
In 2021 verscheen een rapport van de onafhankelijke Commissie Onderzoek Interlandelijke Adoptie (COIA). De commissie constateerde dat de interlandelijke adoptiepraktijk werd gekenmerkt door grootschalige, systematische misstanden, waaronder documentvervalsing, fraude, corruptie en kinderdiefstal. Naar aanleiding van dit rapport heeft de overheid interlandelijke adoptie opgeschort. Sinds mei 2024 is het systeem van commerciële bemiddeling via particuliere vergunninghouders definitief verleden tijd en is de afbouw van interlandelijke adoptie gestart. Lopende trajecten worden nog afgerond onder zeer strikte voorwaarden en directe regie van de overheid. Per 1 januari 2030 is interlandelijke adoptie definitief niet meer mogelijk.
Hoe verloopt de adoptieprocedure?
Een adoptie wordt uitgesproken door de rechtbank. De procedure begint met het indienen van een verzoekschrift. Vervolgens beoordeelt de rechtbank of aan alle wettelijke vereisten is voldaan. Afhankelijk van de situatie kunnen ook de Raad voor de Kinderbescherming en andere betrokken instanties een rol spelen.
De Brouwer Advocaten
Wilt u een kind adopteren en heeft u vragen hierover? Onze familierechtadvocaten staan voor u klaar. Neem contact met ons op via telefoonnummer 010 423 00 19 of stuur een e-mail naar info@debrouweradvocaten.nl. U kunt ook het contactformulier op onze website invullen, en we zullen zo snel mogelijk contact met u opnemen.