Ouderlijk gezag gaat over de verantwoordelijkheid voor een minderjarig kind. Degene die gezag heeft neemt beslissingen over onder meer opvoeding, verzorging, school, medische behandelingen en verblijf. In de praktijk ontstaat regelmatig verwarring over wie gezag heeft en hoe dat kan worden verkregen.
Wat houdt ouderlijk gezag in?
Met ouderlijk gezag rusten zowel rechten als plichten op de gezaghebbende ouder(s). U bent verantwoordelijk voor het welzijn en de ontwikkeling van uw kind en beslist over belangrijke levenskeuzes. Ouderlijk gezag staat los van de dagelijkse zorgregeling en is niet hetzelfde als juridisch ouderschap.
Over een kind kunnen maximaal twee personen het gezag uitoefenen. Heeft één ouder het gezag, dan spreken we van eenhoofdig gezag. Hebben twee personen gezag, dan is sprake van gezamenlijk gezag. In het gezagsregister is vaak vastgelegd wie gezag heeft over een minderjarig kind.
Wanneer ontstaat gezag automatisch?
In een aantal situaties ontstaat ouderlijk gezag van rechtswege:
- De biologische moeder heeft bij de geboorte automatisch gezag, mits zij meerderjarig is.
- Bent u gehuwd met of geregistreerd partner van de moeder, dan ontstaat in de meeste gevallen automatisch gezamenlijk gezag bij de geboorte van het kind.
Of automatisch gezag ontstaat, hangt sterk af van de gezinssituatie, het moment van erkenning en soms ook het jaar waarin dit is gebeurd.
Wanneer moet gezag worden aangevraagd?
Ontstaat gezag niet automatisch, dan moet dit worden geregeld. Dit kan bijvoorbeeld spelen wanneer:
- ouders niet getrouwd zijn en geen geregistreerd partnerschap hebben;
- een ouder minderjarig is;
- sprake is van een nieuwe partner die wel voor het kind zorgt, maar geen ouder is.
De manier waarop gezag wordt verkregen verschilt per situatie. Soms gebeurt dit via erkenning en soms via de rechtbank. In bepaalde gevallen is een advocaat verplicht.
Gezag raakt u niet zomaar kwijt
Eenmaal verkregen ouderlijk gezag blijft in beginsel bestaan, ook na een scheiding of relatiebreuk. Gezag eindigt automatisch wanneer het kind 18 jaar wordt. Alleen de rechter kan gezag eerder beëindigen en dat gebeurt uitsluitend als dit noodzakelijk is in het belang van het kind.
Wanneer is gezag niet mogelijk?
Niet iedereen kan ouderlijk gezag uitoefenen. Gezag is uitgesloten wanneer iemand:
- onder curatele staat;
- een blijvende geestelijke stoornis heeft waardoor verantwoord gedrag niet mogelijk is;
- door de rechter expliciet is uitgesloten van gezag, bijvoorbeeld in combinatie met mentorschap.
Gezag zonder ouderschap
In bijzondere situaties kan ook iemand die geen juridisch ouder is toch (gezamenlijk) gezag krijgen, bijvoorbeeld een nieuwe partner die langdurig voor het kind zorgt. Is er geen enkele ouder met gezag, dan benoemt de rechter een voogd.
Verschillende gezinssituaties:
Gehuwd of geregistreerd partner van de moeder
Is een kind geboren tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan ontstaat meestal automatisch gezag. Is het kind vóór het huwelijk geboren, dan hangt het af van erkenning en het moment waarop dit heeft plaatsgevonden of en wanneer gezamenlijk gezag ontstaat.
Bij zowel heteroseksuele als lesbische huwelijken gelden specifieke regels, vooral als er sprake is van een donor of een andere juridische ouder.
Niet gehuwd of geen geregistreerd partnerschap
De moeder heeft bij de geboorte alleen gezag. De andere ouder kan in veel gevallen gezag verkrijgen door erkenning. Sinds 1 januari 2023 leidt erkenning meestal automatisch tot gezamenlijk gezag, maar hierop bestaan uitzonderingen. In oudere situaties of bij weigering van toestemming kan een procedure bij de rechtbank nodig zijn.
Twee vaders
Bij een draagmoederconstructie heeft de draagmoeder bij de geboorte het gezag. Eén van de vaders kan het kind erkennen, wat meestal leidt tot gezag. De andere vader kan alleen gezag krijgen door adoptie. Adoptie heeft tot gevolg dat het gezag van de biologische moeder eindigt.
Minderjarige ouders
Een minderjarige moeder krijgt niet automatisch gezag. Afhankelijk van haar leeftijd kan zij via de rechter een meerderjarigverklaring aanvragen. Alleen als dit in het belang van moeder en kind is, wordt die toegewezen. Een minderjarige vader kan nooit gezag krijgen, maar wel erkennen. Zodra hij meerderjarig wordt, kan hij alsnog gezag aanvragen.
De Brouwer Advocaten
Gezag is juridisch complex en sterk afhankelijk van de feiten en het tijdstip waarop bepaalde handelingen zijn verricht. Twijfelt u over uw situatie of loopt u tegen een conflict aan over gezag, onze familierechtadvocaten staan u graag bij! U kunt ons advocatenkantoor in Rotterdam bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.