Wanneer een huwelijk eindigt, moeten de echtgenoten afspraken maken over de verdeling van hun bezittingen en schulden. In de praktijk leidt dat regelmatig tot discussies, zeker wanneer één van beiden tijdens het huwelijk een aanzienlijke schadevergoeding heeft ontvangen wegens letsel. Hoort dat geld in de gemeenschap thuis, of blijft het bij de echtgenoot die de schade heeft geleden? De uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 4 maart 2025 geeft hierover duidelijkheid.
Gemeenschap van goederen
Voor huwelijken gesloten voor 1 januari 2018 geldt (indien niets is afgesproken) de wettelijke algehele gemeenschap van goederen. Hierbij worden vrijwel alle bezittingen en schulden, zowel voor als tijdens het huwelijk ontstaan, gemeenschappelijk. Bij huwelijken na 1 januari 2018 geldt standaard de wettelijke beperkte gemeenschap van goederen. Privé vermogen en schulden die al voor het huwelijk bestonden, blijven dan privé. Bij zowel de algehele als de beperkte gemeenschap van goederen ontstaat er onduidelijkheid wanneer er tijdens het huwelijk bedragen worden ontvangen die een sterk persoonlijk karakter hebben, zoals letselschadevergoedingen.
Wat is verknochtheid?
In het huwelijksvermogensrecht bepaalt artikel 1:94 van het Burgerlijk Wetboek dat bepaalde goederen buiten de gemeenschap vallen als zij ‘verknocht’ zijn aan één van de echtgenoten. Dit betekent dat het goed zo nauw verbonden is met één persoon, dat mede-eigendom onlogisch of onredelijk zou zijn. Denk hierbij aan een sieraad met bijzondere emotionele betekenis, maar ook aan specifieke schadevergoedingen die uitsluitend zijn bedoeld om persoonlijk leed of verlies te compenseren. Wanneer verknocht vermogen wordt geïnvesteerd in gemeenschappelijk bezit, kan in sommige gevallen een vergoedingsrecht ontstaan. Maar dat vergoedingsrecht is niet vanzelfsprekend.
Wanneer is de vergoeding persoonlijk?
Een letselschadevergoeding kan bestaan uit verschillende onderdelen waaronder: smartengeld, vergoeding van verlies aan arbeidsvermogen, kosten wegens verlies aan zelfwerkzaamheid en kosten voor huishoudelijke hulp. Sommige onderdelen, vooral smartengeld en toekomstige schade, worden in de rechtspraak doorgaans als persoonlijk gezien en kunnen daarom verknocht zijn. Echter moet de echtgenoot die zich op de verknochtheid beroept, precies kunnen aantonen welke schadeposten zijn vergoed. Dat kan bijvoorbeeld met een vaststellingsovereenkomst, medische stukken of correspondentie met de verzekeraar. Daarnaast is het van belang of het geld op het moment van echtscheiding nog te herleiden is. Verknochtheid vervalt namelijk wanneer het bedrag is vermengd of besteed.
De uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden
In deze zaak raakte een vrouw in 2014 ernstig gewond bij een verkeersongeval. Zij ontving een schadevergoeding van ongeveer € 350.000. Zij en haar echtgenoot waren op dat moment gehuwd in gemeenschap van goederen en in 2022 diende zij een gezamenlijk echtscheidingsverzoek in.
Partijen waren het erover eens dat een deel van de vergoeding, € 164.870, als verknocht moest worden beschouwd. Het geschilpunt betrof het resterende bedrag van € 185.130. Op het moment van de scheiding stond hiervan nog maar € 20.000 op de rekening van de vrouw. Het overige deel was tijdens het huwelijk besteed aan gezamenlijke uitgaven. De vrouw stelde dat het gehele bedrag tot haar privévermogen behoorde en dat zij daarom een vordering had op de gemeenschap. De man bestreed dit standpunt.
Het hof concludeerde dat slecht het bedrag dat nog daadwerkelijk op de rekening van de vrouw stond, € 20.000, verknocht en dus privé was. Het grootste deel van het bedrag, € 165.130, was niet meer terug te vinden. Het was uitgegeven aan gemeenschappelijke kosten en daardoor vermengd met het gezamenlijke vermogen. Doordat het geld niet langer te traceren was, had het zijn privékarakter verloren.
Het hof maakte duidelijk dat verknochtheid niet hetzelfde werkt als een uitsluitingsclausule. Bij een erfenis onder uitsluitingsclausule blijft het geld altijd privé, ook als het in de gemeenschap wordt geïnvesteerd. Voor verknochte bedragen geldt dat niet: zodra zij worden uitgegeven ten behoeve van de gemeenschap, kan het privékarakter verloren gaan en ontstaat er geen vergoedingsrecht.
Conclusie
Een letselschadevergoeding kan, soms gedeeltelijk, buiten de gemeenschap van goederen blijven wanneer deze een sterk persoonlijk karakter heeft. Dit geldt echter uitsluitend voor het deel dat nog concreet kan worden aangewezen. Zodra de vergoeding wordt uitgegeven aan gezamenlijke kosten of vermengd raakt met ander vermogen, verliest zij haar verknochtheid en daarmee haar status als privévermogen.
Voor echtgenoten die een schadevergoeding ontvangen is het daarom erg belangrijk om deze bedragen gescheiden te houden, door bijvoorbeeld een aparte rekening, en de herkomst en besteding nauwkeurig vast te leggen. Dit kan veel discussie schelen bij een beëindiging van het huwelijk of geregistreerd partnerschap.
De Brouwer Advocaten
Heeft u na het lezen van deze blog vragen over uw echtscheiding? Onze familierechtadvocaten staan u graag bij! U kunt ons advocatenkantoor in Rotterdam bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kan u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.