De jeugdbescherming kan ter uitvoering van een ondertoezichtstelling een schriftelijke aanwijzing geven aan de met gezag belaste ouders of minderjarige ter zake van de verzorging en opvoeding van de minderjarige. Een schriftelijke aanwijzing kan gegeven worden als de ouders niet instemmen met of onvoldoende meewerken met de uitvoering van een ondertoezichtstelling of als het noodzakelijk is om de concrete bedreigingen in de ontwikkeling van de minderjarige weg te nemen. Een schriftelijke aanwijzing is een document met een bevel om iets wel of juist niet te doen, zoals het accepteren van bepaalde hulpverlening, het nakomen van afspraken of het beperken van omgang. Maar wat voor gevolgen heeft een schriftelijke aanwijzing? En wat kan er tegen een schriftelijke aanwijzing gedaan worden?
Vooraankondiging schriftelijke aanwijzing
Het geven van een schriftelijke aanwijzing is een vrij ingrijpende beslissing en mag pas worden ingezet als de gewenste medewerking niet door overleg kan worden bereikt. De jeugdbescherming dient eerst dan ook te proberen de gewenste medewerking via een mondelinge opdracht te vorderen. Als dit niet het gewenste effect heeft volgt doorgaans een brief van de jeugdbescherming, waarin een vooraankondiging van de schriftelijke aanwijzing wordt gegeven. De met gezag belaste ouders of minderjarige heeft vervolgens veertien dagen de tijd om hierop te reageren. Hierna volgt een definitieve aanwijzing.
Vereisten schriftelijke aanwijzing
Een schriftelijke aanwijzing is geen alledaagse aanwijzing, maar een op schrift gestelde en zorgvuldig voorbereide beslissing. In de praktijk worden bij de uitvoering van een ondertoezichtstelling wel aanwijzingen gegeven die niet schriftelijk op papier worden gezet, maar wel als schriftelijk aanwijzing worden aangemerkt. Een e-mailbericht kan worden aangemerkt als een schriftelijke aanwijzing, wanneer een met rechtsgevolg gerichte beslissing van een bestuursorgaan erin wordt vermeld. Volgens het Hof Arnhem-Leeuwarden (ECLI:NL:GHARL:2019:5617) is niet de vorm, maar de inhoud bepalend.
De aanwijzing moet daarnaast een definitief karakter hebben, voldoende concreet zijn en op enig rechtsgevolg zijn gericht. Daarbij moet de aanwijzing het doel van de ondertoezichtstelling dienen en mag het niet in strijd komen met het recht, zoals de vrijheid van godsdienst. De jeugdbescherming dient bij het afgeven van een aanwijzing rekening te houden met de godsdienstige gezindheid en de levensovertuiging van het kind en het gezin waartoe het behoort. Ook heeft de rechtbank (ECLI:NL:RBGRO:2008:BF0514) bepaald dat een aanwijzing waarin is vastgelegd dat de moeder niet langer samen met haar huidige partner de zorg voor haar kinderen mag uitoefenen, te ver in de persoonlijke levenssfeer van de moeder ingrijpt.
De schriftelijke aanwijzing is een beschikking in de zin van artikel 1:3 van de Algemene Wet Bestuurswet. Schriftelijke aanwijzingen moeten daarom voldoen aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Zo moet de ouder de mogelijkheid worden gegeven om een zienswijze naar voren te brengen (zorgvuldigheidsbeginsel) en dient de aanwijzing deugdelijk te worden gemotiveerd (motiveringsbeginsel). Volgens het evenredigheidsbeginsel mogen de voor belanghebbenden nadelige gevolgen van de aanwijzing niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot de te dienen doelen. Ook moet worden voldaan aan het vereiste van rechtszekerheid: de aanwijzing moet helder en ondubbelzinnig inhouden welke verplichtingen uit de aanwijzing voortvloeien. Verder geldt dat de aanwijzing proportioneel moet zijn en slechts mag worden ingezet indien een minder ingrijpend middel niet volstaat.
Inhoud van de schriftelijke aanwijzing
Aanwijzingen kunnen verschillend van aard zijn, afhankelijk van wat in een concreet geval noodzakelijk is en wat voor hulpverleningsmiddelen er beschikbaar zijn. De wet geeft geen uitputtende opsomming van de mogelijke aanwijzingen die gegeven kunnen worden. Een aanwijzing kan bijvoorbeeld een bevel bevatten om het kind een bepaalde cursus te laten volgen, bepaalde huisregels te handhaven of het kind een orthopedagogische behandeling te laten volgen. Ook kan en schriftelijke aanwijzing gericht zijn op het beperken van de contacten tussen een ouder met gezag en de minderjarige, zolang dit niet in strijd is met een rechterlijke beslissing over omgang.
Wat zijn de gevolgen van een schriftelijke aanwijzing?
Zowel de met gezag belaste ouder als de minderjarige moet de schriftelijke aanwijzing opvolgen. Het niet naleven van een schriftelijke aanwijzing kan ernstige gevolgen hebben. De gezinsvoogd kan dan de rechtbank verzoeken de aanwijzing te bekrachtigen en een dwangmiddel op te leggen, zoals een dwangsom. Dit kan ook leiden tot zwaardere maatregelen, zoals het intrekken van het gezag of uithuisplaatsing van het kind.
Schriftelijke aanwijzing vervallen verklaren
Op grond van artikel 1:264 BW kan een gezaghebbende ouder de kinderrechter verzoeken een schriftelijke aanwijzing geheel of gedeeltelijk vervallen te verklaren. De termijn voor het indienen van het verzoek bedraagt twee weken met ingang van de dag na die waarop de aanwijzing is verzonden of uitgereikt. De rechter dient het verzoek te beoordelen naar de omstandigheden ten tijde van de beslissing (ex nunc). De rechter kan daarom rekening houden met gewijzigde omstandigheden en beoordeelt onder meer of de schriftelijke aanwijzing voldoet aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
Schriftelijk aanwijzing intrekken
Op verzoek van degene aan wie de aanwijzing is gericht kan de jeugdbescherming een schriftelijke aanwijzing intrekken als er sprake is van een wijziging van omstandigheden. De beoordeling daarvan is in eerste instantie aan de jeugdbescherming zelf. De jeugdbescherming geeft binnen twee weken na ontvangst een beslissing op dit verzoek. In geval van weigering om de aanwijzing in te trekken, kan de rechter worden verzocht de aanwijzing in te trekken.
De Brouwer Advocaten Rotterdam
Heeft u na het lezen van deze blog vragen over een schriftelijke aanwijzing of wilt u een aanwijzing vervallen laten verklaren of laten intrekken? Onze jeugdrechtspecialisten staan u graag bij! U kunt onze advocaten in Rotterdam bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.