Foto’s maken is tegenwoordig makkelijker dan ooit. Even snel een foto op straat, een filmpje posten op sociale media of een foto laten bewerken door kunstmatige intelligentie: het is allemaal binnen enkele seconden gebeurd. Maar hoewel het zo simpel lijkt zit er een flinke juridische kant aan deze handeling. Vooral als het gaat om kinderen, want wanneer mag u ze eigenlijk fotograferen, publiceren of bewerken met AI? En wanneer kan dit zelfs strafbaar zijn?
Mag je kinderen zomaar fotograferen?
In Nederland mag u in de openbare ruimte in principe gewoon fotograferen. Als een kind toevallig op de achtergrond van uw foto staat en niet herkenbaar is, levert dat meestal geen probleem op. Het valt dan niet onder portretrecht of de privacywetgeving.
- Niet herkenbaar: staat een kind op de achtergrond of is het kind niet te identificeren? Dan is er meestal geen probleem.
- Herkenbaar en onderwerp van de foto: Is het kind duidelijk in beeld en herkenbaar? Dan is er sprake van een portret en gelden er strengere regels. In dat geval vallen de foto’s onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming ook wel de AVG en het portretrecht. Publicatie mag alleen met toestemming van de ouders of voogden, tenzij het kind 16 jaar of ouder is. In dat geval mag het kind zelf toestemming geven.
Let op: Als beide ouders gezag hebben, moeten ook beide ouders toestemming geven voor publicatie van herkenbare foto’s van het kind. Geeft één van de gezaghebbenden geen toestemming, dan kan deze ouder bezwaar maken tegen publicatie en verwijdering eisen.
Bovendien geldt dat zodra een foto niet alleen voor strikt persoonlijk of huishoudelijk gebruik wordt gemaakt, maar bijvoorbeeld op sociale media wordt geplaatst, de AVG van toepassing is.
Publiceren van foto’s: recht op privacy en portretrecht
Als u eenmaal een foto hebt gemaakt, begint het echte juridische vraagstuk: mag u die foto zomaar publiceren? Hier komen het recht op privacy en het portretrecht om de hoek kijken.
In Nederland mag u een foto van iemand niet zomaar online zetten als die persoon herkenbaar is. Het portretrecht beschermt mensen tegen ongewenst gebruik van hun afbeelding. Dit betekent dat u in principe altijd toestemming nodig hebt voordat u een foto online zet of publiceert, vooral als het voor commerciële doeleinden is. Commerciële doeleinden zijn activiteiten die een bedrijf helpen met bijvoorbeeld omzet en winst.
Het recht op privacy speelt hierbij een grote rol. Zelfs als iemand toestemming heeft gegeven voor een foto, kan die persoon bezwaar maken tegen publicatie als het gebruik zijn of haar belangen schaadt, bijvoorbeeld door een schadelijke of gênante context.
Voor kinderen gelden extra regels: voor jongeren onder de 16 jaar moeten de ouders of voogden toestemming geven voor publicatie. Vanaf 16 jaar mag het kind zelf beslissen of de foto gepubliceerd mag worden, maar ook dan blijft het belang van het kind altijd voorop staan. Zelfs als er toestemming is gegeven, kan publicatie alsnog verboden worden als het schadelijk is voor het kind.
Let op: Als u foto’s op sociale media zet, geeft u het platform vaak toestemming om die foto’s te gebruiken. U heeft dan niet meer zelf in de hand wat er verder met de foto’s gebeurt, zelfs niet als uw account privé is.
Wat als ouders het niet eens zijn?
Bij gezamenlijk gezag moeten beide ouders instemmen met publicatie. Als ouders het niet eens worden en één van de twee ouders publiceert toch beeldmateriaal, kan de andere ouder bezwaar maken en verwijdering eisen. Een rechter kan hierbij ingrijpen en verwijdering van het beeldmateriaal bevelen, zeker als het belang is om het kind te beschermen.
AI en foto’s
Hoewel kunstmatige intelligentie nog niet zo lang populair is, wordt het toch veel in het dagelijks leven gebruikt. Niet alleen om informatie te vragen, maar ook voor het aanpassen van foto’s. Met één klik op de knop is een bewerkte foto gemaakt, maar ook hier gelden juridische regels.
Auteursrechten houden in dat de maker van de bewerkte foto ‘’de fotograaf’’ wordt beschermd. Als u een foto door AI laat maken en deze te veel lijkt op een origineel bestaande foto, dan kunnen daar auteursrechten op rusten. Bij portretrecht geldt dat de persoon die op de foto staat wordt beschermd, ook als de foto door AI is bewerkt.
Wanneer wordt het strafbaar?
Niet elke foto leidt tot een strafrechtelijk probleem, maar er zijn duidelijke grenzen:
- Publicatie zonder toestemming kan juridische problemen opleveren.
- Identiteitsfraude of het maken en verspreiden van schadelijke deepfakes is strafbaar.
- Misbruik van foto’s, zoals intimiderend of vernederend verspreiden ervan, kan ook juridische gevolgen hebben.
- Het maken, bezitten of verspreiden van seksueel getint beeldmateriaal van minderjarigen is altijd strafbaar, ook als het kind zelf toestemming geeft of het beeld zelf heeft gemaakt.
Conclusie
Een foto van een kind is meestal toegestaan als het kind niet herkenbaar is. Zodra het kind herkenbaar in beeld staat, geldt het portretrecht: voor kinderen onder de 16 jaar moeten de ouders of voogd toestemming geven. Als een kind 16 jaar of ouder is, mag het kind zelf toestemming geven. Bij gezamenlijk gezag moeten beide ouders toestemming geven.
Door AI is het aanpassen van foto’s nog makkelijker geworden, maar ook daar blijven auteursrechten en portretrechten belangrijk. Wees altijd terughoudend met het publiceren of bewerken van foto’s van minderjarigen. Zeker als u niet zeker weet of u over de juiste toestemming beschikt of als het beeldmateriaal mogelijk schadelijk kan zijn voor het kind.
De Brouwer Advocaten
Heeft u na het lezen van de blog nog vragen? Onze advocaten staan u graag bij! U kunt ons Rotterdamse advocatenkantoor bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.