Wanneer er om bedrijfseconomische redenen personeel wordt ontslagen, dan is de werkgever wettelijk gehouden om een bepaalde selectiemethode in acht te nemen. Dit is het zogenaamde afspiegelingsbeginsel. Door dit beginsel worden werknemers met uitwisselbare functies uit bepaalde leeftijdsgroepen beoordeeld voor ontslag. Het kan voor u als werknemer dus van belang zijn om dit beginsel te kennen. In deze blog leest u meer over het afspiegelingsbeginsel!
Hoe werkt het afspiegelingsbeginsel?
Het afspiegelingsbeginsel vormt een selectiesysteem om te bepalen wie er ontslagen kunnen worden bij reorganisaties vanwege bedrijfseconomische redenen. Het systeem zorgt ervoor dat de ontslagen zoveel mogelijk worden verdeeld over 5 leeftijdsgroepen. Het doel daarvan is om de leeftijdsverdeling van het personeel in een onderneming ná de bedrijfseconomische ontslagen zoveel mogelijk gelijk te houden. De werknemers worden dus onderverdeeld in groepen; van 15 tot 24 jaar, van 25 tot 34 jaar, van 35 tot 44 jaar, van 45 tot 54 jaar en van 55 jaar en ouder.
De ontslagen moeten zoveel mogelijk worden verdeeld over de leeftijdsgroepen. In deze groepen geldt vervolgens de regel dat degene die er het kortste werkt, ook als eerste ontslagen zal worden.
Van belang hierbij is om te bedenken dat het alleen om personeel gaat die in een uitwisselbare functie werken.
Uitwisselbare functie
Een uitwisselbare functie ontstaat wanneer er meerdere werknemers eenzelfde soort functie bekleden. Het hoeft hier niet precies dezelfde functie te zijn, maar het moet vrijwel gelijk zijn. Als er bijvoorbeeld 3 compliance managers bij een bedrijf werken, dan is dit een uitwisselbare functie.
Er is ook een wettelijke definitie. Volgens de wet gaat het om een uitwisselbare functie wanneer het gaat om functies die: (1) vergelijkbaar zijn op de inhoud, vereiste kennis, vaardigheden en competenties en (2) die gelijkwaardig zijn qua niveau en beloning.
Wanneer je geen uitwisselbare functie bekleedt, dan werk je automatisch in een unieke functie. Als een werkgever besluit om in het kader van bedrijfseconomische ontslagen een unieke functie te laten vervallen, dan hoeft de werkgever dit dus niet te doen volgens het afspiegelingsbeginsel.
Een voorbeeld; wanneer er bij een bedrijf drie juristen en een advocaat werken, dan hebben de drie juristen een uitwisselbare functie. De advocaat heeft dit niet. De advocaat zal meer kennis en specialisatie hebben en heeft om die reden een unieke functie.
Een voorbeeld
Binnen een bedrijf werken 4 juristen. Jurist 1 en jurist 2 vallen in de leeftijdsgroep 25 tot 34 jaar, jurist 3 en jurist 4 vallen in de leeftijdsgroep 45 tot 54 jaar. Door een reorganisatie bij dit bedrijf is er besloten om de juristenfunctie uit te dunnen. Hier volgen dus ontslagen wegens bedrijfseconomische redenen. De functie wordt zo uitgedund, dat de functie met de helft wordt ingekrompen.
Door het afspiegelingsbeginsel moeten de ontslagen gelijkmatig over elke leeftijdsgroep. Hierdoor wordt er dus uit elke leeftijdsgroep binnen het bedrijf één jurist ontslagen.
Jurist 1 is 4 jaar in dienst, jurist 2 werkt er reeds 6 jaar. Jurist 3 is al 17 jaar in dienst en jurist 4 al 15 jaar. Gelet op de regel dat in elke categorie degene met het kortste dienstverband ontslagen zal worden, worden jurist 1 en jurist 4 door de reorganisatie ontslagen. Dat jurist 4 9 jaar langer bij het bedrijf werkt dan jurist 2, maakt voor het afspiegelingsbeginsel geen verschil.
De uitzonderingen
Op de hoofdregel zijn vrijwel altijd uitzonderingen, zo ook hier. Er zijn een zes tal uitzonderingen, wanneer deze uitzonderingen gelden hoeft het afspiegelingsbeginsel dus niet te worden toegepast.
De eerste uitzondering geldt wanneer een complete categorie uitwisselbare functies wordt opgeheven. Wanneer er binnen een bedrijf dus een hele functie wordt opgezegd, dan hoeft het afspiegelingsbeginsel niet te worden toegepast.
De tweede uitzondering geldt wanneer een werknemer die volgens het afspiegelingsbeginsel in aanmerking komt voor ontslag, bij een opdrachtgever werkzaam is en deze opdrachtgever wil die werknemer niet kwijt. Dit speelt bijvoorbeeld bij detacheringsbureaus.
De derde uitzondering speelt wanneer een werknemer zulke grote kennis of vaardigheden heeft, dat hij onmisbaar is voor de onderneming.
De vierde uitzondering is een algemene arbeidsrechtelijke uitzondering. Wanneer er namelijk een CAO van toepassing is en in dat CAO staat een andere selectiemethode, dan geldt het afspiegelingsbeginsel niet.
De vijfde uitzondering is specifiek voor werknemer met een arbeidsbeperking. Deze werknemers kunnen buiten beschouwing worden gelaten bij het afspiegelingsbeginsel.
De zesde en laatste uitzondering geldt in het geval er een werknemer persoonsgebonden loonkostensubsidie heeft en deze subsidie eindigt. Ook dan kan het afspiegelingsbeginsel buiten beschouwing worden gelaten.
Wanneer een werkgever beroep kan doen op uitzondering 2, 3, 5 of 6 dan blijft de werknemer die het kortst in dienst is geweest toch gewoon in dienst. Het afspiegelingsbeginsel heeft dan dus geen werking meer. De werknemer die na de uitgezonderde werknemer het korst in dienst is geweest kan dan ontslagen worden.
Wat gebeurt er als het afspiegelingsbeginsel niet wordt toegepast?
Het zal erg lastig zijn om erachter te komen of uw werkgever het afspiegelingsbeginsel (goed) heeft toegepast, helemaal bij grotere bedrijven. Hiervoor met u namelijk de leeftijden en indiensttredingen van al uw collega’s met soortgelijk functies kennen.
Wanneer echter blijk dat het afspiegelingsbeginsel niet correct is toegepast, dan is de kans aanwezig dat u ten onrechte bent ontslagen. Uw werkgever is dan verplicht om terug in dienst te nemen, of om een financiële regeling te treffen wanneer hij blijft aandringen op ontslag.
De Brouwer Advocaten
Heeft u na het lezen van deze blog vragen over uw ontslag? De arbeidsrechtadvocaten van De Brouwer Advocaten Rotterdam staan voor u klaar! U kunt ons bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.