Een huwelijk is gebouwd op vertrouwen, liefde en loyaliteit. Toch kiezen veel stellen er bewust voor om, naast hun emotionele verbintenis, ook juridische afspraken vast te leggen in de vorm van huwelijkse voorwaarden. Hierin kunnen bijvoorbeeld zaken als vermogen, schulden en afspraken bij scheiding worden geregeld. Maar hoe zit het als u daarin ook bepalingen over trouw en overspel wilt opnemen? Mag u afspreken dat ontrouw leidt tot een boete of verlies van rechten? In dit artikel leest u wat wél en niet mogelijk is binnen de Nederlandse wet.
Waarom u afspraken over ontrouw zou willen vastleggen
Voor veel mensen is trouw een fundamentele waarde binnen het huwelijk. De emotionele schade van overspel kan groot zijn, en het is dan ook logisch dat sommige stellen dit onderwerp willen vastleggen in juridische documenten. U kunt dan denken aan afspraken als: de overspelige partner heeft geen recht op partneralimentatie of bij bewezen ontrouw moet een boete worden betaald.
Hoewel deze wensen menselijk en begrijpelijk zijn, is het juridische antwoord complex en genuanceerd. U leest in deze blog over dergelijke mogelijkheden.
Wat mag u vastleggen in huwelijkse voorwaarden?
In Nederland bestaat er een grote mate van contractsvrijheid. Dit betekent dat u en uw partner in principe zelf mogen bepalen welke afspraken u maakt, zolang deze niet in strijd zijn met de wet, de openbare orde of de goede zeden.
Bij de notaris kunt u huwelijkse voorwaarden laten opstellen en laten inschrijven in het huwelijksgoederenregister. Hierin kunt u regelen:
- Hoe het vermogen wordt verdeeld;
- Wat er gebeurt bij scheiding of overlijden;
- Wie aansprakelijk is voor bepaalde schulden.
Het wordt ingewikkelder als u gedragsclausules, zoals afspraken over huwelijkstrouw of overspel, wilt opnemen.
Gedragsafspraken: moreel begrijpelijk, juridisch onzeker
Hoewel u in theorie clausules over overspel kunt opnemen, is de afdwingbaarheid ervan twijfelachtig. Nederlandse rechters zijn doorgaans terughoudend bij het beoordelen van persoonlijk gedrag binnen een huwelijk.
Zo blijkt ook uit een uitspraak van de rechtbank Arnhem in 2009, die later werd bekrachtigd door het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. In deze zaak vond een man dat zijn ex-echtgenote onrechtmatig had gehandeld toen bleek dat hij niet de biologische vader was van een tijdens het huwelijk geboren kind. De rechter stelde echter vast dat artikel 1:81 BW, waarin wederzijdse trouw is opgenomen, een ideële verplichting is, waardoor het niet juridisch afdwingbaar is. Ook werd geconcludeerd dat overspel geen onrechtmatige daad vormt in de zin van artikel 6:162 BW. Seksuele trouw is volgens de rechter een hoogstpersoonlijke keuze, waaraan de andere echtgenoot geen juridische rechten kan ontlenen.
Met andere woorden: hoewel de norm van huwelijkstrouw maatschappelijk breed gedragen wordt, betekent dat nog niet dat schending ervan leidt tot een juridisch afdwingbare verplichting of schadevergoeding.
Boete bij overspel
Stel, u neemt in uw huwelijkse voorwaarden op:
“Indien een van de echtgenoten overspel pleegt, verbeurt hij of zij aan de andere echtgenoot een boete van €50.000,-.”
Dan loopt u het risico dat deze bepaling door de rechter ongeldig wordt verklaard, omdat het inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer of in strijd is met morele normen. Ook bepalingen waarin staat dat bij overspel geen alimentatie verschuldigd is, zijn vaak nietig. Partneralimentatie is wettelijk bedoeld om de economisch zwakkere partner te beschermen en mag niet zomaar worden uitgesloten, zeker niet vanwege morele gedragingen.
Wat is er dan wél mogelijk?
Bepaalde gedragsclausules kunnen wel enig juridisch effect hebben, mits ze aan een aantal voorwaarden voldoen, zoals:
- Niet in strijd zijn met dwingend recht;
- Evenwichtig en redelijk zijn;
- Niet disproportioneel zijn.
Een voorzichtiger geformuleerde clausule, zoals:
“Bij ernstige verstoring van de vertrouwensrelatie, waaronder structureel overspel, zullen partijen in overleg treden over de herverdeling van het vermogen.”
heeft mogelijk meer kans van slagen, hoewel de afdwingbaarheid nog steeds niet gegarandeerd is. Een alternatief is het vastleggen van uw verwachtingen in een symbolisch document of een morele overeenkomst, die juridisch niet bindend is, maar wel duidelijkheid en houvast biedt binnen de relatie.
Financiële gevolgen van overspel
In principe heeft overspel geen directe financiële gevolgen bij een echtscheiding. Vreemdgaan wordt in het Nederlandse familierecht zelden als “wangedrag” beschouwd dat invloed heeft op alimentatie of andere rechten.
Er zijn echter uitzonderingen, namelijk in het geval van ernstig wangedrag, zoals:
- valse beschuldigingen van seksueel misbruik,
- zware mishandeling,
- of zeer ernstige vormen van stalking,
kan de rechter besluiten dat er geen recht is op partner- of kinderalimentatie.
In een specifieke zaak uit 2010 oordeelde het Hof Den Bosch dat een vrouw geen recht had op partner- en kinderalimentatie, nadat bleek dat zij jarenlang buitenechtelijke relaties had en kinderen had gekregen bij andere mannen. De echtgenoot was daar niet van op de hoogte en verkeerde in de veronderstelling dat hij de vader was. Het hof vond haar gedrag dusdanig ernstig dat zij geen financiële aanspraak meer kon maken.
Kinderalimentatie en vaderschap
Overspel kan ook gevolgen hebben voor kinderalimentatie. Stel, u raakt zwanger van een ander dan uw echtgenoot tijdens uw huwelijk. Als uw echtgenoot via een DNA-test kan aantonen dat hij niet de biologische vader is, dan heeft hij ook geen onderhoudsplicht. Die verplichting ligt dan bij de biologische vader, ook als hij het kind niet erkend heeft.
Conclusie: emotioneel logisch, juridisch beperkt
Afspraken over overspel en trouw zijn emotioneel begrijpelijk, maar juridisch gezien moeilijk afdwingbaar. Huwelijkstrouw is volgens de wet een ideële norm, niet iets waarop u juridisch kunt handhaven. Sancties zoals boetes of het uitsluiten van alimentatie lopen vaak spaak bij de rechter.
Wilt u toch uw verwachtingen rondom trouw en vertrouwen vastleggen? Bespreek dit dan uitvoerig met een familierechtadvocaat of notaris. Zij kunnen u helpen om de afspraken zo te formuleren dat ze juridisch zo sterk mogelijk zijn, zonder in strijd te zijn met de wet.
En minstens zo belangrijk: voer het gesprek over trouw, openheid en grenzen vóór het huwelijk. Goede communicatie voorkomt conflicten, en een sterke relatie rust niet alleen op papier, maar met name op eerlijkheid en vertrouwen.
De Brouwer Advocaten
Heeft u na het lezen van deze blog vragen over huwelijkse voorwaarden? Onze familierecht advocaten staan u graag bij! U kunt onze advocaten in Rotterdam bereiken door te bellen naar 010 423 00 19 of door te mailen naar info@debrouweradvocaten.nl. Daarnaast kunt u het contactformulier op onze website invullen. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.