Noodweer en noodweerexces zijn termen uit het strafrecht die iedereen wel kent. Vaak bedoelt men dan dat er iets ergs is gebeurd, maar er voor de verdediging wel een goed excuus is.
In het strafrecht betekent noodweer kort gezegd dat er is gehandeld uit zelfverdediging. Noodweerexces houdt in dat je je weliswaar mocht verdedigen, maar dat de grenzen van de noodzakelijke verdediging zijn overschreden. Bij noodweer exces ,moet er sprake zijn van een manier van handelen die het gevolg is van een hevige gemoedsbeweging die voorkomt uit de oorspronkelijke noodweersituatie.
De strafrechtelijke begrippen noodweer en noodweerexces en de voorwaarden om hier een beroep op te kunnen doen, kunnen worden geïllustreerd aan de hand van een arrest van het gerechtshof uit onze praktijk.
Feiten en omstandigheden
Op een avond was een barkeeper werkzaam bij een typisch Rotterdams bruin café. Het café is klassiek ingericht met dikke kleedjes op de tafels met viltjes voor je bierglazen en waar de barkeeper de stamgasten goed kent. Rond 01:00 uur ging de barkeeper de bar schoonmaken, omdat het tegen sluitingstijd liep. Enkel de barkeeper en een gast waren nog in het café aanwezig.
De gast heeft voldoende biertjes op en is het er niet mee eens dat hij nu al naar huis moet. De gast hing aan de bar en begon in zichzelf te praten. Het viel de barkeeper op dat de gast hem een scheldwoord toeriep. Toen de barkeeper aangever aankeek gaf de gast aan de barkeeper aan te spreken. Als gevolg hiervan ontstaat een woordenwisseling die uiteindelijk ertoe leidt dat de gast de inhoud van zijn glas bier in het gezicht van de barhouder gooide, waarbij de gast druk aan het gebaren was en tevens bedreigende taal uitsloeg.
De barkeeper voelde zich bijzonder bedreigd door de gast en begaf zich toen naar achteren, om zijn gezicht te drogen en zijn bril schoon te maken. Ook pakte hij daar de honkbalknuppel die daar al tijden hing. Hij was bang dat de gast hem zou aanvallen. Hierop loopt de barkeeper terug het café in geeft hij de gast aan dat hij toch maar het café moet verlaten.
Vanaf dit moment gaat alles heel snel. Vanuit het niets vliegt de gast de barkeeper aan. De camerabeelden laten vervolgens zien dat de gast de barkeeper in een wilde aanval terugdrijft achter de bar. Hierbij komt de barkeeper met de rug tegen de muur te staan. De drankdispenser valt van de muur af en het regent glasscherven.
In de hierop volgende worsteling wordt de gast met de honkbalknuppel op zijn hoofd geraakt. De gast valt hierop op de grond. Nadat de gast op de grond is gevallen sommeert de barkeeper de gast te blijven waar hij is. De gast probeert enkele malen overeind te komen. De barkeeper was bang dat de gast hem met een van de op de grond liggende glasscherven zou aanvallen, en heeft vervolgens geweld toegepast om hem op de grond te houden. Hierbij is de gast geslagen met een fles, geschopt en geslagen met de honkbalknuppel.
Als al het stof is opgetrokken ligt de gast met letsel op de grond. De barkeeper belt de eigenaresse van het café in paniek op, die vervolgens de politie alarmeert. De politie komt vlot ter plaatse en de barkeeper wordt aangehouden.
Het openbaar ministerie stelt vervolgens strafvervolging tegen de barkeeper in. Namens de barkeeper is de verdediging gevoerd door ons kantoor, De Brouwer Advocaten. De barkeeper beroept zich op noodweer en noodweerexces.
Rechtbank: veroordeling, beroep op noodweer(exces) afgewezen
Door de meervoudige kamer van de Rechtbank Rotterdam wordt het noodweerverweer verworpen en wordt de barkeeper veroordeeld tot vijf maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf wegens zware mishandeling. De rechtbank oordeelt dat er geen sprake is van een noodweersituatie omdat er geen sprake zou zijn van een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding waartegen de barkeeper zich mocht verweren. Omdat er volgens de rechtbank geen sprake is van een noodweersituatie, komt de rechtbank niet toe aan een beoordeling van het noodweerexces.
Tegen dit vonnis is namens de barkeeper hoger beroep ingesteld bij het gerechtshof, waarbij wederom een beroep op noodweer en noodweerexces wordt gedaan.
Gerechtshof: beroep op noodweer(exces) toegewezen
Het gerechtshof stelt de barkeeper in het gelijk. Het gerechtshof acht poging tot zware mishandeling wettig en overtuigend bewezen, maar ontslaat hem van alle rechtsvervolging omdat het gerechtshof de barkeeper en het geweld nadat de gast op de grond is gevallen niet strafbaar acht.
In een uitgebreid arrest ontleedt het gerechtshof de gebeurtenissen en houdt die tegen de vereisten die voor toepassing van noodweer en noodweerexces gelden. Hierbij maakt het gerechtshof onderscheid in twee fases: de eerste fase betreft de fase waarin de gast nog stond, te tweede fase betreft de fase waarin de gast op de grond is gevallen.
Het hof meent dat er sprake is van noodweer, omdat de barkeeper door de gast achter de bar is gedreven waardoor de barkeeper geen mogelijkheid had zich te onttrekken aan het geweld. Het hof meent dan ook dat er sprake is van een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding waartegen verdediging door de barkeeper noodzakelijk en geboden was. Aan de vereisten van noodweer is in de eerste fase voldaan.
In de tweede fase is de vraag of de noodweersituatie voortduurde op het moment dat de gast op de grond was gevallen, en of de overschrijding van de grens van de noodzakelijke verdediging verontschuldigbaar zou zijn in verband met een hevige gemoedsbeweging. Het gerechtshof heeft geoordeeld dat dit het geval was. Hierbij hebben zij rekening gehouden met de korte periode waarin het incident zich voltrok en het feit dat de barkeeper nog steeds niet weg kon of diende te lopen aangezien de gast zich nog altijd verbaal en fysiek manifesteerde.
Meer lezen?
Het arrest van het gerechtshof is in zijn geheel te raadplegen via de volgende link
De Brouwer Advocaten
Wordt u vervolgd en heeft u bijstaand nodig van een advocaat? Aarzel dan niet contact op te nemen met ons. De juristen en advocaten van De Brouwer Advocaten zijn onder andere gespecialiseerd in het strafrecht. U kunt ons bereiken op 010 423 00 19 of via info@debrouweradvocaten.nl